IMF ile yeni düzenleme – Mahfi Eğilmez

 

IMF ile 11 Mayıs 2005 tarihinden bu yana yürütülen 19. stand by, 10 Mayıs 2008'de sona eriyor. 1999 sonundan bugüne kadar üç ayrı stand by düzenlemesiyle Türkiye'nin IMF'den kullandığı desteğin toplamı 43 milyar dolar dolayında. Eylül 2007 itibarıyla Türkiye'nin bu kullanımlardan dolayı IMF'ye 8 milyar dolardan az borcu kalmış durumda.

Seçimlerden önce "verelim parasını gitsin" denilen IMF ile yeni bir program için görüşmeler başlamış bulunuyor. 19. stand by düzenlemesinin sona ereceği Mayıs 2008'den itibaren IMF ile Rezerv Artırma İmkânı (RAL - Reserve Augmentation Line) çerçevesinde yeni bir program yapılacağı ve bu program için IMF'nin koşullarından birisinin döviz rezervinin artırılması olacağı basına yansıtıldı. Hemen ardından IMF yetkilileri bu yazılanların doğru olmadığını ve ne şekilde bir program yapılacağının henüz belirlenmediğini söylediler. Krizleri ve krizlerin bulaşıcılığını önlemek üzere yeni bazı imkânlar yaratmaya çalışan IMF, 2006 Ağustos'undan bu yana RAL adı verilen bu imkan üzerinde çalışıyor. Henüz İcra Direktörleri Kurulu tarafından onaylanarak yürürlüğe girmiş bir imkân değil. Zaten yalanlamalar da bu nedenle yapıldı kanımca. Henüz onaylanıp IMF'nin imkanları arasına katılmamış bir yeni düzenlemeye gidileceğini açıklamak, IMF İcra Direktörleri Kurulu'nu noter konumuna koymak anlamına geliyor. Yani bunu basına kim sızdırdıysa erken davrandı. IMF yetkililerinin böyle bir tepki vermesi çok normal.

Özel kesimin giderek artan dış borçları yabancı yatırımcıları, olası bir krizde döviz sıkıntısı nedeniyle oluşacak geri ödeyememe durumu nedeniyle, endişelendirdiğinden IMF bu endişeleri gidermek ve Türkiye'ye yönelik yabancı kaynak girişini destekleyebilmek için döviz rezervlerimizin artırılmasını istiyor. Bu isteğin dayanağı IMF'nin 24 Eylül 2007 tarihli Küresel Mali İstikrar Raporu'ndaki (Global Financial Stability Report) yorumlarda yer alıyor. Söz konusu raporda, başta Avrupa'dakiler olmak üzere, yeni yükselen pazar ekonomilerinin bankalarının gelişmiş ülke piyasalarından çok fazla fon derledikleri, bu fonları riskli kredilere dönüştürdükleri, bu ekonomilerin son küresel dalgalanmadan gelişmiş ülkeler kadar etkilenmedikleri, buna karşılık yabancı yatırımcıların küresel dalgalanmalardan etkilenerek buralardaki portföy yatırımlarını geri çekebilecekleri ve bu davranışın bu ekonomilerde ciddi sıkıntılara yol açabileceği vurgulanıyor. Bu olasılığa karşı düşünülen önlemlerden birisi RAL uygulamasıyla rezervlerin artırılması. Aslında üzerinde çalışıldığı şekliyle onaylanırsa RAL, Türkiye'nin 2001 krizinin ardından kullandığı Ek Rezerv Kolaylığının (SRF Supplemental Reserve Facility) bir parçası olarak yer alacak. RAL için öngörülen kullanım miktarı ilk aşamada kotanın yüzde 300'ü ve eğer gerekirse ikinci aşamada yüzde 200'ü olmak üzere kotanın 5 katına kadar çıkabiliyor. Bu bizim için yaklaşık 9 milyar dolar demek. Geri ödenme süresi kullanımdan itibaren en çok üç yıl olabiliyor. Bu imkân yalnızca rezerv güçlendirmek amacıyla kullanılabiliyor, bütçeyle ilişkilendirilmiyor.

Bu sütunda defalarca değindiğim gibi özel kesim son yıllarda hızla dış borçlanmaya yöneldi. 2002 sonunda yüzde 15'in altında olan özel kesim dış borç yükü bugün yüzde 30'un üzerinde. Şimdi IMF diyor ki: "Özel kesiminiz çok borçlandı, dünyada da dalgalanmalar oluyor, yarın öbürgün yabancılar yeni borç vermezse özel kesiminiz mevcut borçları çeviremez. Döviz rezervinizi artırın ki her türlü sıkıntı altında bile borçları ödeyecek döviziniz olduğunu yabancılara gösterin. Onlar da borç vermeye devam etsin."

IMF'nin sitesinde RAL konusundaki tartışmalardan anladığım kadarıyla IMF yetkililerini düşündüren soru, IMF desteğiyle sağlanacak rezerv artırımının oluşturduğu garantinin özel kesimin dış borçlanmasını artırıp da bir çeşit ahlaki risk (moral hazard) yaratıp yaratmayacağı. Günümüzde FED'in bile artık aldırmadığı bu tehlikeye Türkiye aldırır mı?

Radikal, 30 Eylül 2007

---