Venezüella’da ortak yönetilen Inveval: Kapitalizm denizinde yaşamını sürdürüyor / Kiraz Janicke

 

Venezüella’nın Bolivar Devrimi ve özellikle işçilerle ortak ve bazı durumlarda öz yönetimde deneyleri kapitalizme karşı küresel hareketin en can yakıcı noktasında. 2002-2003’te Venezüella’nın ekonomisini iki ay felç ettiren patronların lokavtı sırasında yüzlerce fabrika kapandı ve sokakta kalan işçiler kendi başlarının çaresine bakmak zorunda kaldı. Ama işçiler güçlüklere karşı koymayı başardılar, kapatılan fabrikalardan tahmini 1200 kadarını ele geçirdiler. 2005’te Chavez hükümeti üretimi durduran endüstrilerin “kamu yararına” işletmeye açılması ve işçilerle ortak yönetilmesi için birkaç kamulaştırma kararnamesi çıkarttı. Nisan 2005’ten beri işçi yönetiminde valf üreten Inveval işletmesini 24 Temmuz’da Uluslararası Miranda Merkezi’nden bir delegasyonla beraber gezme, işçilerle konuşma, tarihleri, mücadeleleri, öz yönetimde deneyimleri, karşılaştıkları sorunlar ve  “21inci yüzyıl sosyalizmini kurmak” için stratejilerini öğrenme olanağım oldu.

Inveval’ın veznedarı Francisco Pinero fabrikayı gezdirirken bize Inveval’ın %51’i devlete, %49’u işçilere ait yasal bir kooperatif olduğu halde “gerçek yönetimin işçi topluluğunda olduğunu” anlattı. Yönetenlerin denetçiler değil, işçi meclisinin aralarından bir yıl süre için seçtiği, geri çağrılabilir “üretim koordinatörleri” olduğunu söyledi.

Bir başka işçi, Marino Mora, “İster yönetici, ister politik oluşumdan, güvenlikten olsun veya temizlik işleriyle uğraşsın, herkes aynı ücreti alır”, diye ilave etti.
Pinero, “Biz fabrikanın %100’ünün kamulaştırılmasını ama fabrikada yönetim ve üretimin işçi denetiminde olmasını istiyoruz. Bizim anlayışımıza göre yeni üretim modeli bu, yeni kapitalistler yaratmak istemiyoruz,” diye açıkladı.

İşçi kooperatifinin şirketin %49’una özel ortak olduğu kağıt fabrikası Invepal’da ise gelişmeler tam tersine oluyor. Kooperatifçiler taşeron işçi kullanmaya, kendileri patronlaşmaya ve fabrika içinde  kapitalist ilişkiler kurmaya başladı.

Pinero, “Başlangıçta fabrikayı yönetmek aklımızda bile yoktu, sadece işlerimizi kurtarmaya uğraşıyorduk,” dedi. Bununla beraber, Pinero fabrikada işçi meclisinin içten oluştuğunu söyledi. “O zamanlar aramızda sendika (Sintrametal -önceleri eski çürümüş CTV bağlantılı) üyeleri vardı ama fabrikaya el koymak için sendikadan adli yardım istediğimiz zaman bize yardım etmediler. Sendika yardım etmediği için aramızda toplanmağa başladık ve bu süreç içinde Bakan’la (o zamanlar işçi bakanı Maria Christina Iglesias) görüşmeğe başladık. O bize çok yardım etti.”

“Fabrikaya el koymaya karar vermeden önce iki yıl fabrika kapısında grev gözcülüğü yaptık. Bu nedenle politik olgunluğumuz hızla gelişti; sadece kendi kişisel çabamızla değil ama kurucu meclis ve geri çağırma referandumu gibi daha geniş politik mücadeleler nedeniyle.”

UNT (Ulusal İşçi Sendikası) ile ilişkileri ve bütün işçi sınıfını devrim içinde birleştirme projesi hakkında düşüncesini sorunca Rolando Aguilar  “UNT’nin daha değişik bir şekilde, tavanda liderlerden aşağı değil, fabrikada alt kademenin tartışarak tabandan seçtiği sözcülerle örgütlenmesini istiyoruz. Zorla kabul ettirilen kararlar istemiyoruz,” dedi.

Mora “Orlando Chirinos ve Macela Maspero bizi ziyarete gelen yegane sendika liderleriydi ama onlarda sık sık işçi hareketini bölüyor”, dedi.

Pinero, “İşçiler üretim alanını ele geçirmeli. Bu şekilde sadece reform isteyenlere baskı yapabiliriz çünkü bizim istediğimiz yalnız reform değil”, diye açıkladı.

2006 yılında Inveval’ın işçileri FRETECO’yu (Ortak Yönetilen ve Kurtarılmış Fabrikalar Devrimci İşçi Cephesi) oluşturdu ve ekimde, deneyimlerini, karşılaştıkları sorunları ve işçi hareketinin fabrikalara el koymayı hızlandırma ve gerçek işçi yönetim stratejisini tartışmak için on fabrikadan temsilcilerin katıldığı bir ulusal kongre düzenledi. FRETECO daha sonra, 30 Haziran’da, birleşik işçi kontrolü tüzüğü önerisi hazırlamak üzere 20 fabrikadan temsilcinin katıldığı bir toplantı yaptı.

Bununla beraber, Venezüella’da ele geçirilen fabrikalar, Chavez hükümetinin desteğine rağmen,  Arjantin’de ele geçirilen fabrikaların karşılaştığı aynı sorunla karşı karşıya -kapitalist ekonomik ilişkiler içinde varlığını sürdürebilmek, gerekli ham maddeyi sağlamayı garanti altına almak, üretilen mal için alıcı bulmak. Inveval’ın sıkıntıları da bu sorunlardan kaynaklanıyor.

Inveval valf üretimi için gerekli ham maddeyi sağlamakta özellikle zorlanıyor. Inveval işçilerinin bize anlattığına göre, şirketin (o zamanki adıyla CNV) eski sahibi Andres Sosa Pietri (Venezüella kamu petrol şirketi PDVSA’nin eski yöneticisi) Aralık 2002’de patronların lokavtı sırasında şirketi ve aynı zamanda Inveval’e üretim için hammadde sağlayan “kardeş şirket” dökümhaneyi de kapattı. Inveval işçileri dökümhane işçilerini dökümhaneye el koymaları için ikna etmeye uğraştı ama onlar patronun verdiği parayı kabul etti ve dökümhane kapalı kaldı. Inveval ve hükümet arasında şimdi dökümhaneyi satın alması veya kamulaştırması için  konuşmalar devam ediyor.
Inveval’da işçiler hammaddeyi Meksika, Arjantin, Çin gibi dış ülkelerden de satın alabilirler ama “içten kalkınma” yönetmeliği yerli malına öncelik tanınmasını emrediyor ve şu ana kadar bir kaynak bulamadılar.

Bu nedenle %10 kapasite ile çalışan ve hükümetten alınan borçlarla yaşamını sürdüren Inveval’de yapılan başlıca iş, sürekliliği olanaksız olan var olan valfların tamir ve bakımı. İşçiler bize fabrika hiç kar yapamadığından, hükümetin kendilerine hammadde bulmak için iki ay süre tanıdığını, ama bu sürenin hükümetle pazarlıkla uzatılabileceğini söyledi.

Buna ilaveten, Inveval işçileri bize,  PDVSA’nın istediği valfları sağlamak için sözleşmeleri olduğunu ama bu konuda bazı sorunlar olduğunu söyledi. 2005 yılında işçiler fabrika yönetimini ele geçirdikten ve fabrikayı işler duruma getirdikten sonra, eskiden kalan hammadde ile PDVSA’ya karşı sözleşme gereği yükümlü oldukları valfları üretmeye başladılar. Ama şu ana kadar PDVSA kendine düşen sorumlulukları yerine getirmedi ve üretilen valflar son sekiz aydır fabrikada bekliyor.

Inveval işçilerine göre Chavez, Inveval ve Veneval (PDVSA’nın valf siparişlerinden sorumlu bölümü) arasında yapılan bir toplantıda Veneval müdürü Inveval’ın hiç valf üretmediğini iddia etti ve Inveval müdürü bu iddiayı “saçma” diye yanıtladı ve PDVSA valf siparişinin hazır olduğunu söyledi. Chavez Veneval müdürüne nisan ayında Inveval’e gidip valfların hazır olup olmadığına bakmasını emretti. PDVSA gelip valfları götürmeyi kabul etti ama Veneval’da işçiler hala valfların alınmasını bekliyor. PDVSA Inveval’in üretemediği boyutlarda valf sipariş etmeğe başlamış ve şimdi de yine siparişlerin karşılanmadığını iddia ediyor.

İşçiler PDVSA’da yolsuz kesimlerin özel şirketlerle çalışmayı yeğlediklerini söylüyor çünkü bu şekilde kendileri aralarında anlaşıp para kazanabilirler. Mora, “PDVSA’da ihale sistemi yolsuzluğa yol açıyor. İhaleden vazgeçmeliler ve valfları bizden almalılar çünkü onlar da biz de kamu kuruluşuyuz”, dedi ve ilave etti, “PDVSA’da kesinlikle işçi yönetimine ve Inveval örneğine karşı olan kesimler var.”

Bütün bu zorluklara karşın, Ineval’de işçiler çalışıyor ve aynı zamanda yerel akıl hastanesi, fabrika bakımı (gezdiğimizde fabrika mükemmel bir durumdaydı) projelerini yerine getiriyor, Ribas (yoksulluğa karşı eğitim) ve Sucre (katılımcı ve öncü demokrasi) misyonlarına yer sağlıyor. Yerel konseyler de toplantılarını fabrikada yapıyor.

Bütün işçiler her gün iki saat teknik ve sosyo-politik ders görüyor ve aynı zamanda saat 4’ten sonra Misyon Ribas ve Misyon Sucre’nin derslerine devam ediyor. Yerel halktan kişilerde bu sınıflara katılıyor.

Inveval düzenli olarak politik forumlara, öğrenci gruplarına, uluslararası ve işgal edilmiş fabrikalardan gelen delegelere ev sahipliği yapıyor.

Inveval işçileri aynı zamanda sosyalizm hakkında politik tartışmaları ulusal düzeyde izlemeyi ve tartışmalara katılmayı çok önemli buluyor. Pinero, “Bunu PSUV (kurulmakta olan Venezüella Birleşik Sosyalist Partisi) yoluyla yapabiliriz,” dedi.

“Bolivar Devrimi bize çok yardım etti, şimdi bedava sağlık bakımı yapan Bario Adentro var, iş olanakları artıyor ve herkes eğitim görüyor. Eğer eğitilmiyorsan, olanaklar olmadığından değil, istemediğindendir.”

“Başkan Chavez bize %100 yardımcı oldu. Önceleri sadece sömürülüyorduk ama artık dışlanmıyoruz- Başkanımız (Inveval başkanı Jorge Paredes) bugün Miraflores’de (Başkanlık Sarayı) toplantıda”, diye sözlerini bitirdi.

[Venezuelanalysis.com’dan Emine Kunter tarafından Latinbilgi için çevrilmiştir]
31 Temmuz 2007

latinbilgi.net / 11 Ağustos '07

---