|
15.04.2008 23:05
Nepal'de monarşi yıkan gerilla zaferi – Hüseyin Aykol Nepal Komünist Partisi(Maoist) lideri PRACHANDA (Yeni Bakış, 14-20 Nisan 2008) Nepal gerilla mücadelesiyle geleceğini seçti Nepal halkı, yeni bir anayasa hazırlayacak ve ülkedeki siyasi sistemle ilgili reformları yapacak 601 üyeli kurucu meclisi oluşturmak için 10 Nisan 2008 günü sandık başına gitti. Bu seçim ülkede 10 yıl devam eden iç savaşı sona erdiren barış anlaşmasının son halkasıydı. Bu seçimlerin ardından ülkede gerillaların istediği gibi cumhuriyet ilan edilecek. Seçim kampanyası sürecinde, karşıt görüşlü gruplar arasında çıkan çatışmalarda 10'dan fazla insan öldü. Hükümet, seçim sırasında güvenlik önlemlerini üst düzeye çıkardı. Dahası İçişleri Bakanlığı Sözcüsü Modraj Dotel, seçimlere kadar alkol satışı ve üretiminin durdurulması için, hükümetin bütün bölge yönetimlerine bir hafta önceden talimat verdiğini kaydetti. Dotel, alkol yasağının rakip gruplar arasında şiddet olayları çıkmasını önlemeye yardımcı olmasını umduklarını belirtti. İç savaş bitti Nepal Kralı Gyanendra, Şubat 2005'te, yolsuzluğu ve Maocu gerillalara karşı verilen mücadelenin yetersizliğini gerekçe gösterip hükümeti feshederek tüm yetkileri elinde toplamıştı. Ancak gerillaların grev ve gösterilerine kimi diğer siyasi partilerin de katılması üzerine Kral, Nisan 2006'da tüm yetkilerinden vazgeçti; feshedilen parlamentonun yeniden açılması kararı aldı, ardından da çok partili hükümet kuruldu. Çok partili hükümet, hemen gerillalarla masaya oturdu ve aylarca süren barış görüşmeleri ardından 2006 yılı Kasım ayında anlaşmaya varıldı. Böylece Nepal'de 10 yıldır devam eden kanlı iç savaş, resmen sona erdi. Katmandu'da düzenlenen bir törende anlaşmanın birer nüshası taraflara teslim edildi. Bu anlaşma çerçevesinde, Nepal Komünist Partisi'nin, gerilla savaşını sona erdirerek parlamentoda ve hükümette görev alması kabul edildi. Böylece 10 yıl süren ve 13 bin kişinin yaşamına mal olan bir iç savaş sona ermiş oldu. Hükümetin baş müzakerecisi Krişna Sitaula, 6 ay önce ilan edilen ateşkesin, bu anlaşmayla kalıcı hale geldiğini ve bundan böyle şiddet uygulayan kişilerin cezalandırılacağını ifade etti. Son 5 yıl zarfında yapılan iki barış görüşmesinden yeni bir anayasa yazacak meclisin seçimi konusundaki görüş ayrılıkları nedeniyle bir sonuç alınamamıştı. Ancak Kral Gyanendra'nın demokrasi yanlısı protesto gösterileri nedeniyle istifa etmesinin ardından kurulan mevcut hükümet sözkonusu seçimleri yapma vaadinde bulunmuştu. Bu arada, gerillalar seçimlerin, monarşinin yıkılması yönündeki hedeflerine hizmet etmesini umuyordu. Gerillalar silah bıraktı Nepal'de 10 yıllık iç savaşı sona erdiren kasım ayındaki barış anlaşması uyarınca, gerillaların silahları 2007 yılı Ocak ayında kilit altına alınmaya başladı. Gerillalar, bu işlemin yapıldığı bölgeye basının girmesine izin vermedi. Ancak Birleşmiş Milletler temsilcilerinin denetiminde Maocu gerillalar, Nepal'in güneyindeki Chitwan Kampı'nda silahlarını teslim etmek için sıraya girdiler. Maocu gerillalar kayıt işleminden sonra silahlarını, cephaneleriyle birlikte büyük konteynerlara koydular. Patlayıcılar ise, yaklaşık bir kilometre ötedeki güvenli bir alana götürüldü. Chitwan ve Maocuların diğer 6 kampındaki silahların sayısı 3 bin 500 civarında. BM yetkilileri, Chitwan'daki işlemin bir-iki günde bittiğini söylediler. 7 ayrı kampta toplanan gerilla sayısının ise 30 bini aştığı belirtiliyor. Daha sonra kilitlenen konteynerların anahtarları Maocu komutanlarda olacak. Ancak silahların saklandığı noktalar, sürekli koruma altında tutulacak. Maocu gerillaların silahları toplandıktan sonra sayıldı, Nepal ordusu da aynı sayıda silahını kilit altına aldı. Bu süreç, 2006 yılı Kasım ayında imzalanan ve 10 yıllık iç savaşı resmen sona erdiren barış anlaşmasının en hayati unsurunu oluşturuyor. Maocular hükümette Gerillalar silahlarını BM gözetiminde bıraktıktan sonra Maocu Nepal Komünist Partisi'nin temsilcileri Nepal'deki diğer partilerle birlikte geçici anayasa altında yemin ederek, parlamentoya girdi. Geçici anayasaya göre Maocular, parlamentodaki 330 sandalyeden yaklaşık dörtte birine sahip. Bundan sonra Nepal'de uygulamaya konulan barış süreci uyarınca, gerillalar kurdukları gölge hükümeti dağıttı. Nitekim Maocu lider Prachanda, partisinin Halkın Hükümeti ve Halkın Mahkemesi adını verdiği örgütlenmelerin resmen feshedileceğini söyledi. Kırsal kesimde büyük etkiye sahip olan Maocu gölge yönetimin dağıtılması barış süreci için en önemli adımlardan biriydi. Gerillalar kendi gölge hükümetlerini dağıtmasının ardından 1 Nisan 2007'de yeni geçici hükümete de dahil olurken; haziran ayında yapılması planlanan seçim 22 Kasım'a ertelendi. Söz konusu tarihte seçilecek olan kurucu meclis, monarşiye son verilip verilmemesi konusunu karara bağlayacaktı. Kral Gyanendra 2006 yılında düzenlenen kitlesel gösterilerin ardından yetkilerini bırakmak zorunda kalmıştı. Kral'ın geçici anayasaya göre sembolik rolü dahi bulunmuyor.
Monarşiyi kaldırma kararı Diğer partilerin monarşiyi kaldırma konusunda kararsız davrandığına hükmeden Nepal Komünist Partisi, geçici hükümetten eylül ayında çekildi. Bunun üzerine yapılan uzun müzakereler sonucu Nepal hükümeti, Maocu eski gerillaların geçici hükümete yeniden katılmalarını sağlamak amacıyla monarşiyi kaldırmaya razı oldu. Gerillalar ile hükümet arasında varılan anlaşmaya göre, Nepal'de 2008'de yapılacak genel seçimlerin ve kurucu meclisin tesisinin ardından cumhuriyet ilan edilecek. Daha sonra kurucu meclis seçimlerinin 10 Nisan 2008'de yapılacağı açıklandı. Bu seçimlerin ardından cumhuriyet ilan edilmesi konusundaki anlaşmayı Maocular da dahil Nepal'deki tüm ana siyasi partiler imzalamış bulunuyor.
Diller ve dinler mozayiği
Nepal'de yeni yönetimin işi kolay değil Nepal Kralı, neredeyse yüzyıldır yürürlükte olan başbakanlığın babadan oğula geçtiği ve bakanlar kurulu üyelerinin ömür boyu görev yaptığı sisteme 1951 yılında son verdi. Nepal'de reformlar 1990 yılında meşruti monarşi içinde çok partili sisteme geçilmesiyle zirvesine ulaştı. Ancak halkın hoşnutsuzluğu giderilemediği için Maocu gerillaların 1996 yılında başlattığı isyan, özellikle taraflar arasındaki ateşkes görüşmelerinin 2003 yılı Ağustos ayında başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından rejimi yıkabilecek bir güce ulaştı. Bu arada, aralarında kral, kraliçe de dahil olmak üzere kraliyet ailesinden 10 kişiyi öldürerek 2001 yılında tahta geçtiği için sevilmeyen yeni kral, 2002 yılı Ekim ayında başbakan ve kabineyi görevden aldı. Bu dönemde seçimler de yapılamadı. Kralın 2004 yılı Temmuz ayında atadığı başbakanın dört partili koalisyon hükümeti de uzun süre görev yapamadı. Kral, hükümetin Maocu gerillalara karşı etkili olamadığı iddiasıyla 2005 yılı Şubat ayında hükümeti görevden aldı ve olağanüstü hal ilan etti. Bu arada bazı parti liderleri hapse atıldı. Kralın atadığı yeni hükümet, zamanla parti liderlerini serbest bıraksa da, olağanüstü hal, mayıs ayına kadar sürdü. Bu arada gerillalar eylemlere başladı. Dahası aralarında Nepal Komünist Partisi'nin de bulunduğu 9 siyasi parti haftalarca protesto eylemleri yaptı. Bunun üzerine, Kral 2006 yılı Nisan ayında parlamentonun yeniden açılmasına izin vermek zorunda kaldı. Açılan parlamentonun oluşturduğu hükümet ile gerillalar arasındaki barış görüşmeleri Kasım 2006'da sonuçlandı. Maocu gerillalar önce parlamentoya, sonra da hükümete girdiler. Kralın akıbeti konusunda anlaşamayan taraflar, kurucu meclis seçimlerini iki kez ertelemek zorunda kaldılar ama 10 Nisan 2008'de yapılan kurucu meclis seçimleriyle birlikte Nepal'de kraliyet resmen sona ermiş bulunuyor. Nepal 1768 yılında Prithvi Narayan Şah tarafından ayrı bir devlet olarak kuruldu. Parlamento 2006 yılında aldığı bir kararla Kral Gyanendra'nın doğum günü olan 7 Temmuz yerine 2000 yılında kabul edilen anayasa vesilesiyle 9 Kasım'ı ulusal bayram kabul etti. 10 Nisan günü seçilen kurucu meclisin yapacağı yeni anayasa yürürlüğe girinceye değin 2007 yılı Ocak ayında gerillalarla yapılan anlaşma gereği geçici bir anayasa yürürlüğe girmiş bulunuyor. Ülkede Hindu geleneklerini dikkate alan İngiliz hukuku geçerli. Nepal'de 30 Nisan 2006'dan bu yana Başbakan Girija Prasad Koirala devlet başkanlığını da üstlenmiş bulunuyor. Eskiden başbakanı kral atar, başbakan da kabinesini oluştururdu. Ancak kralın 2006 yılı Nisan ayında kenara çekilmesi ardından yetkileri devralan Koirala, parlamentoda bulunan tüm siyasi partileri içeren bir nevi ulusal koalisyon hükümeti kurdu. Dahası bu hükümete daha sonra gerillalar da katıldı. Nepal Komünist Partisi temsilcilerinin de yer alabileceği şekilde 15 Ocak 2007'de 330 üyeli geçici bir parlamento toplandı. Kurucu Meclis seçimleri için önce 2007 yılının Temmuz ayı planlanmıştı; ancak gerillalar kurucu meclis seçilir seçilmez cumhuriyetin ilan edilmesi yönündeki isteklerini kabul ettirmek için geçici hükümetten çekilmiş, çıkan anlaşmazlıklar üzerine seçim 10 Nisan 2008'e kalmıştı. 10 Nisan'da yapılan seçimler öncesinde meclisteki partilerin parlamenter sayıları şöyleydi: Ulusal Cephe 85, Nepal Komünist Partisi (Maoist): 83, Nepal Komünist Partisi/Birleşik Marksist-Leninist 83, Ulusal Cephe/Demokratik 48, Ulusal Demokratik Parti 9, Nepal İyiniyet Partisi 5, Üç ayrı parçaya bölünen Nepal Halk Cephesi toplam 9 parlamenter ve dört küçük partinin toplam 13 parlamenter. Ülkede her ne kadar iki Komünist Partisi ve bol miktarda solcu grup olsa da Nepal'de 10 yılı aşkın bir süredir gerilla mücadelesi vererek rejimi değiştiren Madhav Kumar Nepal ya da daha fazla bilinen adıyla PRACHANDA liderliğindeki Nepal Komünist Partisi (Maoist)'tir. Partinin 30 bini aşkın gerillası barış anlaşması gereği toplam yedi kampta sivil bir yaşam sürdürüyor ve yeni cumhuriyette kendilerine verilecek görevi bekliyor. Kişi başına milli gelirin 1100 dolar olduğu Nepal'de işsizlik oranı yüzde 42 iken, halkın yüzde 30'u yoksulluk sınırının altında yaşıyor. Halkın alım gücü olmadığından enflasyon da fazla yüksek değil; yüzde 8.6 civarında. Ülkenin tarım ürünleri: Pirinç, mısır, yulaf, şeker pancarı ve kamışı. Nepal'in en büyük geliri turizmden. Himalayalar ve Hindu tapınakları ülkeye sürekli turist çekiyor. İç savaş yüzünden azalan turist sayısının barış ortamında yeniden artması bekleniyor. Nepal'de ayrıca halı, tekstil, küçük ölçekli şeker, sigara, çimento ve tuğla üretimi var. Nepal'in ihracat ve ithalat ortaklarının başında Hindistan geliyor. Onu ABD, Almanya, Çin ve Endonezya izliyor. Ülkenin 3 milyar dolar dış borcu var. Ulusal para birimi çok güçsüz. Bir ABD doları 72 bin Nepal rupisi ediyor. Nepal'de 595 bin sabit telefon, 1 milyon cep telefonu var. Ülkede bir televizyon kanalı, 6 uzun dalga, 1 kısa dalga ve 5 FM radyo yayın yapıyor. Nepal'de internet kullanıcılarının sayısı ise 250 bin civarında. Ülkede 47 havaalanı bulunuyor. Sadece 59 kilometrelik bir demiryoluna sahip olan ülkede toplam 18 bin kilometre karayolu var. Yeni yönetimi bekleyen sorunlar arasında mültecilerin durumu da var. Nepal'de 106 bin Bhutanlı, 20 bin Tibetli mülteci bulunuyor. Hükümet güçleri ile Maocu gerillalar arasındaki çatışmalar yüzünden evlerini terk edenlerin sayısının ise 100 ila 200 bin arasında olduğu tahmin ediliyor. (Not: Metinde yer yer yanlış biçimde yazılan Nepal Komünist Partisi (Maoist) ismi tarafımızdan düzeltilmiştir-kizilbayrak.net)
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||