Rusya ve yeni realizm - Francis Fukuyama

 

Bir sonraki Amerikan yönetimin ABD dış politikası için tayin ettiği en yüksek görev, zıddına doğru eksen değiştiren küresel güç dengesini ve bahse değer ölçüde azalan ABD nüfuzunu latif bir şekilde çekip çevirmektir; ve bu fikrin başkanlık kampanyasında ne Barack Obama ve ne de McCain tarafından dile getirildiğini asla işitmeyeceksiniz. Bu, farazi bir mesele değil karşımızda duran bir meseledir.

Güç kaymasını teslim ve itiraf etme zâfiyeti, Rusya'nın Gürcistanı işgaline varan olaylarda son derece âşikardır. Yeltsin yıllarından beri NATO'nun genişlemesi, Balkanlar, füze savunma sistemi, İran politikası ve Rusya'da insan hakları konuları dahil Ruslarla bir dizi politika farklılıkları var Amerikanın. Diplomasi denilen şey, Rusya'yı listemizdeki tüm maddeleri kabule râzı etmek  ve onlara korku ve kaygılarının yersizliğini anlatmaktan ibaretti. İlişkilere, Rusya'nın isteklerine karşılık olarak kendi isteklerinden vazgeçebileceği pazarlık olarak bakmadı Amerika. Hani şu İngiliz atasözünde yabancının tekine konuşan adam gibi daha yüksek sesle kendimizi tekrar tekrar anlattığımızda bizi anlayacaklarını düşündük.

Bush yönetiminin bu duruşu, Rusya'nın zayıf ve oynayacak çok az kartının olduğu 1990'ların güç dengesini yansıttı. Ne var ki durum değişti. Moskova'nın 1994'te Çeçenya'da, 2008'de  Gürcistan'da gerçekleştirdiği müdahaleler arasında dramatik bir farklılık vardır. Rusya'nın Çeçen ayrılıkçılığını ezmeye çalışmasından ABD hoşlanmamış da olsa Rus ordusunun harekâtı öylesine beceriksizdi ki hayra alâmet olmayan birkaç emsal ortaya koyuyor gibiydi. Bugüne gelindiğinde ise tüm dikkatler, Rus gücünün kullanılacağı bir sonraki yerde toplandı.

Saatleri geri alıp Kosova'nın ABD desteğiyle bağımsızlığını ilan ettiği şubat ayına dönebilseydik eğer,  pazarlık unsurlarının orada durduğunu görebilirdik. Amerikan listesindeki talepler arasında gözden çıkarılması mümkün olanlar, anti balistik füze savunma sistemi ve Kosova'nın bağımsızlığıydı. Füze savunma sisteminin İran'dan gelen tehdite karşı bir cevap olduğunu söyleyen Amerikan hikayesine Ruslar hiçbir zaman inanmamışlardı ve Rusları manasız yere sinirlendirmekten başka bir şey değildi. Kosava'nın bağımsızlığı, Kosovalıların güvenliğini artırmadı ve ayrılıkçılığı meşrulaştıran nahoş bir emsal yarattı ki İspanya gibi NATO üyelerinin niçin destek vermediğini açıklamaktadır bu.

Gürcistan ve Ukrayna'nın NATO üyeliği daha zor bir seçenekti. Bu demokratik ülkeler, güçlü ABD desteğini hak etmektedirler. Ancak Angela Merkel, NATO ittifakının nüvesinin bir üyeye yapılan saldırının tüm üyelere yapılmış sayılacağını belirten V Maddesi olduğuna inanmada haklıdır. Bunun anlamı ABD'nin, ittifak üyesi herhangi bir üyeyi savunmak amacıyla kalıcı olarak kuvvet yerleştirmeye hazırlıklı olmasıdır tıpkı soğuk savaş süresince iki Almanya sınırına yerleştirdiği gibi. NATO üyeliği, büyülü bir korunma bahşeden bir tılsım değildir. Operasyonel planlama ve masraflı savunma tahhütleri icap ettirir.

Bush yönetimi, NATO üyeliği yalnızca silah ve danışman değil Amerikan kuvvetlerinin gerçek güvenlik teminatları vermesi anlamına geldiği ölçüde, Gürcistan ve Ukrayna'nın NATO üyeliği hakkında ciddi değildi ve ciddi olamadı. Gürcüleri, çok geçmeden klup üyesi olacaklarına inandırmamız, NATO üyeliği bu anlama geldiği ölçüde  büyük bir hataydı.

Bir yıl önce mümkün olan bir anlayış, bugün işleyebilir değil. Bush yönetimi, Kosova'nın bağımsızlığını ve Polonya'daki füze savunma sistemini emrivakiye getirdi ve dolayısıyla pazarlık unsuru olarak kullanılamaz kıldı. Ve Rus ordusu Gürcistan topraklarının bir kısmını hâlâ işgal  altında tutarken Moskova'yla uzlaşmak tasavvur edilemez. Bunu söylerken Moskova'nın davranışından dolayı özür bildiriyormuş gibi görülmek istemiyorum. Rusya'nın Gürcistan topraklarında bulunması veya demokratik bir şekilde seçilmiş hükümeti devirmesi haklı çıkartılamaz. Putin'in, Gürcistan'ın uyguladığı "soykırımdan" ve ABD tezgahlarından bahsetmesi, tedirgin edici bir şekilde Sovyet zamanlarının "büyük yalanını" anımsatmaktadır. Rusya'nın duygularının anlaşılır olması, onları ahlâki bakımdan haklı kılmaz.

National University of Singapore'dan Kishore Mahbubani'nin bu sayfada işaret ettiği gibi Amerikan gücü, son on yılda mânevi bakımdan güvenilirlik kaybına uğramıştır. ABD yetkilileri, Rus müdahalesinden sonra "21.yy güçlerinin rejimleri devirmek için diğer ülkelerin egemenliklerini ihlal etmemesi gerektiğini" ileri sürmüşlerdi; "Avrupa'da" denmesi ise gülüşmeleri ancak bir yere kadar azaltmıştı. Demokrasinin teşviki -iyi bir şeydir – Irak savaşıyla ve Amerikan çıkarlarıyla ilişkisinden dolayı lekelenmiştir.

Son iki Amerikan yönetimi, hem ekonomide hem de güvenlikte Amerikan hegemonyası tasladı. Bir sonraki yönetim ise taslayamaz ve ne istediğimizle gerçekçi olarak ne elde edebileceğimiz arasında iyi bir denge kurmak gibi nazik ve tehlikeli bir görevi olacaktır.

Demokrasinin teşviki gibi idealist gâyelerden vazgeçmek anlamına gelmez bu. Ancak bir sonraki başkan, demokrasinin teşviki fikrini (Carnegie Vakfından Tom Carothers'ın ifadesiyle) zehirden arındırmalıdır. Gürcistan ve Ukrayna'yı yeni müttefik yükümlülükleri üstlenmenin dışında başka şekilde desteklemenin yollarına bakmalıyız. Ve mevcut NATO üyelerini – özellikle Polonya ve Baltık cumhuriyetlerini – öfkeli ve yeniden güçlenen bir Rusya'dan nasıl koruyacağımızın somut şartlar içerisinde planlarını yapmalıyız.  

Dünya Bülteni için çeviren: Ertuğrul Aydın

Dünya bülteni / 05.09.08

---