Bolivya petrol ve doğalgaz kaynakları kamulaştırıldı

Evo Morales’in 1 Mayıs “hediyesi”…

(08.05.2006)- Küba, Venezuella, Brezilya, Meksika, Bolivya gibi Latin Amerika ülkelerinde 1 Mayıs’ın coşkuyla kutlandığı gün, Bolivya devlet başkanı Evo Morales, ülkenin doğalgaz sahalarının, boru hatlarının ve rafinelerinin kamulaştırıldığını açıladı. Petrol ve doğalgazın kamulaştırıldığını 1 Mayıs kutlamalarında duyurduktan kısa bir süre sonra başkent La Paz'daki Murillo Meydanı'nda yaptığı konuşmada, “Petrol ve doğalgazı kamulaştırmaya başladık, sırada maden, orman ve atalarımızın uğrunda savaştığı tüm doğal kaynaklar var” diye konuşan Morales, “Bolivya'nın, doğal kaynaklarının tüm kontrolünü yeniden eline aldığı o beklenen gün, o tarihsel an sonunda geldi” dedi. Açıklaması alkışlarla karşılanan Morales, bu kararı halkın beklentileri doğrultusunda aldıklarını söyledi.

Morales, orduya doğalgaz yataklarının denetimini üstlenme emrini vererek, kamulaştırma kararına karşı koymaya kalkacak yabancı şirketlerin Bolivya'dan kovulacağını bildirdi. Hükümetin eline geçecek kaynakları ülkede çoğunluğu oluşturan yerli halka yardımcı olmak için kullanacağını bildiren Morales, pazar olarak da Amerika Birleşik Devletleri'nden ziyade Güney Amerika'daki diğer ülkelere bakacaklarını söyledi. Morales, ülkesinin kaynaklarının yağmalanmasına bundan sonra izin vermeyeceğini söyledi. Bilindiği gibi Güney Amerika'nın en yoksul ülkesi olan Bolivya, aynı zamanda kıtanın en büyük ikinci doğalgaz kaynaklarına sahip.

Yeni plana göre, yabancı enerji şirketleri Bolivya'da kalabilir ancak devlete ait bir kurum tarafından denetlenmeleri ve yüzde olarak daha az kâra razı olmaları gerekiyor. Morales, yabancı enerji şirketlerinin, ya tüm satışlarını devlet üzerinden yapmaya razı olmaları ya da ülkeyi terketmeleri için altı ay süre tanıdı.

Morales'in kamulaştırma kararı, Küba lideri Fidel Castro ile Venezuella lideri Hugo Chavez'le Havana’da yaptığı görüşmenin ardından geldi. Havana toplantısında Morales, Amerikalar’ın Bolivarcı Alternatifi’ne (ALBA) katılma kararının altına imza atmıştı. Morales attığı bu adımla Küba-Venezuella-Bolivya arasındaki işbirliğinin pekiştirilmesi için çalışacağı yönündeki sözlerinin arkasında durma çabası içinde olduğunu gösterdi.

Morales’in kamulaştırma kararı, Bolivya’da faaliyet gösteren enerji tekellerini rahatsız etti. En sert tepki “solcu” Lula de Silva başkanlığındaki Brezilya'dan geldi. Brezilya’nın devlet kontrolündeki petrol şirketi Petrobras, yeni yasanın Bolivya'daki milyarlarca dolarlık yatırımlarını imkansız kıldığını öne sürdü. AB ülkeleri de Bolivya’daki bu gelişmeden kaygı duyduklarını açıkladılar.

Kararın ardından Morales’in, Brezilya Devlet Başkanı Lula Da Silva'yı telefonla arayarak doğalgaz sıkıntısı olmayacağı konusunda güvence verdiği bildiriliyor. (Brezilya halen tükettiği doğalgazın yüzde 50’sini Bolivya’dan alıyor) Fakat Morales, doğalgaz fiyatları ile sözleşme koşullarının gözden geçirilmesi gerektiğini de vurguluyor.

Bu arada Petrobras şirketinin açıklamasına tepki gösteren Evo Morales, gelecekteki yatırımlarını dondurma kararı alan Brezilya devlet enerji kuruluşunu ülkesine şantaj yapmakla suçladı. Bu gelişmeler Bolivya-Brezilya ilişkilerinde belli bir gerilim yarattı. Arjantin’de yapılan dörtlü zirvede anlaşmaya varılması, şimdilik gerilimi gidermiş görünüyor.

Dörtlü zirvede biraraya gelen Arjantin, Venezuella, Brezilya, Bolivya liderleri, üç saat süren olağanüstü zirvede anlaşmaya vardı. Bolivya'nın enerji sektörünü devletin kontrolüne alma kararını görüşmek üzere toplanan liderler, Bolivya gazının fiyatının yeniden belirlenmesi konusunda uzlaştı. Toplantının ardından yapılan yazılı açıklamada, Bolivya'nın doğal kaynakları konusunda karar almasının egemenlik hakkı olduğu vurgulanırken, ülkenin yabancı müşterilerine doğalgaz arzını güvenceye almasının gerekliliğinden de sözedildi. Morales'in zirvede Arjantin lideri Nestor Kirchner ile Brezilya lideri Lula da Silva'nın tepkisine hedef olduğu, ama Venezuella lideri Hugo Chavez'in desteğini aldığı bildiriliyor

Kısa süre önce grevci işçilerin üzerine kolluk kuvvetlerini salarak emekçilerin tepkisini çeken Morales’in, enerji kaynaklarının kamulaştırılması yönünde aldığı karar işçi sınıfı ile emekçiler tarafından desteklenmektedir. Ancak Morales yönetiminin Bolivya burjuvazisinin yanısıra İspanya’dan Repsol, Fransa’dan Total, ABD’den Exxon, İngiltere’den British Gaz gibi büyük tekellerin de dahil olduğu 26 yağmacı şirkete karşı kararlı bir duruş sergilemesi gerekiyor. Zira sömürüyü kaba bir yağma boyutuna vardıran tekellerin bu ülkedeki ayrıcalıklarından kolay vazgeçmesi beklenmiyor. Morales yönetiminin aldığı kararı uygulayabilmesi için, Bolivya işçi sınıfıyla kent ve kır yoksullarının militan kitle eylemlerini de seferber edebilmesi gerecek.